به گزارش افرنگ خبر /

جایزه نوبل ادبیات که نخستین بار در سال ۱۹۰۱ اعطا شد، یکی از معتبرترین و مهم‌ترین جوایز ادبی در جهان به شمار می‌رود. با این حال، تاریخچه این جایزه همواره با تصمیمات بحث‌برانگیز، حواشی سیاسی و رسوایی‌های مختلف همراه بوده است.

در آستانه اعلام برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶، نگاهی داریم به برخی از پرحاشیه‌ترین انتخاب‌های آکادمی سوئد طی چند دهه اخیر که جنجال‌های فراوانی به همراه داشته‌اند.  

رسوایی جنبش #MeToo و تعویق جایزه (۲۰۱۸)

تا پیش از سال ۲۰۱۸ میلادی، ۱۸ عضو آکادمی سوئد به صورت مادام‌العمر در سمت خود باقی می‌ماندند. اما در پی افشای اتهامات آزار جنسی علیه همسر کاتارینا فروستنسون (شاعر و عضو آکادمی)، سه تن از اعضای آکادمی در اعتراض به ادامه عضویت او استعفا دادند. در پی آن نیز سارا دانیوس (دبیر آکادمی) و خود کاتارینا فروستنسون نیز اندکی بعد مجبور به ترک سمت خود شدند. این بحران بی‌سابقه موجب شد که اهدای جایزه نوبل ادبیات در سال ۲۰۱۸ به عقب بیفتد.

جوان‌ترین برنده و دفاع از استعمار: رودیارد کیپلینگ (۱۹۰۷)

جوزف رودیارد کیپلینگ، نویسنده بریتانیایی و خالق اثر معروف «کتاب جنگل» (۱۸۹۴)، در سال ۱۹۰۷ و در سن ۴۱ سالگی برنده جایزه نوبل شد و تا به امروز عنوان جوان‌ترین برنده نوبل ادبیات را حفظ کرده است. میراث ادبی او به دلیل دفاع سرسختانه‌اش از استعمار بریتانیا (با توجه به دوران کودکی و زندگی‌اش در هند) همواره مورد نقد و جدل بوده است.

تجلیل دیرهنگام از نخستین رمان: توماس مان (۱۹۲۹)

توماس مان در سال ۱۹۲۹ برنده این جایزه شد، اما هیأت داوران این جایزه را به خاطر شاهکار جدیدترش «کوه جادویی» (۱۹۲۴) به او ندادند، چرا که آن را بیش از حد خسته‌کننده می‌دانستند. جایزه نوبل به نخستین رمان او یعنی «بودنبروک‌ها» تعلق گرفت که ۲۸ سال قبل منتشر شده بود و به مرور زمان به عنوان یکی از آثار کلاسیک ادبیات معاصر شناخته شد.

نوبل ادبیات برای یک سیاستمدار: وینستون چرچیل (۱۹۵۳)

وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا با اینکه در سال ۱۹۴۵ نامزد جایزه صلح نوبل شده بود، در سال ۱۹۵۳ برنده جایزه نوبل ادبیات شد. هیأت داوران علت اهدای جایزه را «تسلط او بر توصیف‌های تاریخی و زندگی‌نامه‌ای و همچنین تسلط در سخنوری در دفاع از ارزش‌های والای انسانی» عنوان کردند.

رد جایزه و شائبه‌های مالی: ژن-پل سارتر (۱۹۶۴)

فیلسوف و نمایشنامه‌نویس سرشناس فرانسوی، ژن-پل سارتر در سال ۱۹۶۴ برنده نوبل ادبیات شد اما از پذیرش آن امتناع کرد. او اعلام کرد که «یک نویسنده نباید اجازه دهد با پذیرش افتخارات رسمی به یک نهاد تبدیل شود». بعدها شایعاتی مطرح شد مبنی بر اینکه او بعدا خواستار دریافت پاداش نقدی جایزه شده است، اما این ادعا هرگز تایید نشد.

اجبار به رد جایزه تحت فشارهای سیاسی: بوریس پاسترناک (۱۹۵۸)

بوریس پاسترناک، نویسنده نامدار اتحاد جماهیر شوروی و خالق رمان «دکتر ژیواگو»، در سال ۱۹۵۸ برنده جایزه نوبل ادبیات شد. مقامات اتحاد جماهیر شوروی او را مجبور کردند از پذیرش این جایزه امتناع کند. به او هشدار داده شده بود که در صورت سفر به استکهلم برای شرکت در مراسم، دیگر اجازه بازگشت به کشورش را نخواهد داشت. با وجود اینکه پاسترناک دستور حکومت را پذیرفت و جایزه را رد کرد، همچنان پس از آن مورد هجوم و تخریب مقامات و رسانه‌های دولتی قرار گرفت. در نهایت، ۲۹ سال پس از درگذشت این نویسنده، پسر او در سال ۱۹۸۹ مدال نوبل پدرش را تحویل گرفت.

 عدم حضور به دلیل ترس از اجتماع: الفریده یلینک (۲۰۰۴)

زمانی که الفریده یلینک - نویسنده اتریشی - در سال ۲۰۰۴ برنده جایزه شد، از حضور در مراسم اهدای جوایز خودداری کرد. این نمایشنامه‌نویس گوشه‌گیر اعلام کرد: «من نمی‌توانم حضور در میان جمعیت را تحمل کنم و از توجه عمومی گریزانم». آکادمی سوئد اختلال جمعیت‌هراسی او را پذیرفت و سخنرانی نوبل او به صورت ویدیویی ضبط و پخش شد.

«این ادبیات نیست!»: داریو فو (۱۹۹۷)

انتخاب داریو فو - کمدین و نمایشنامه‌نویس ایتالیایی در سال ۱۹۹۷ - منتقدان ادبی را شوکه کرد؛ چرا که بسیاری او را صرفا یک سرگرم‌کننده می‌دانستند نه یک چهره ادبی با اعتبار بین‌المللی! این طنزپرداز در سخنرانی نوبل خود با عنوان «عصبی از دلقک‌هایی که افترا می‌زنند و توهین می‌کنند» پاسخ سختی به منتقدانش داد.

سکوت چند هفته‌ای و غیبت در مراسم: باب دیلن (۲۰۱۶)

باب دیلن در سال ۲۰۱۶ به اولین خواننده-ترانه‌سرایی تبدیل شد که جایزه نوبل ادبیات را دریافت کرد، تصمیمی که موجب شگفت‌زدگی و اعتراض سنت‌گرایان دنیای ادبیات شد. دیلن تا هفته‌ها هیچ واکنشی نشان نداد و علاقه چندانی به این افتخار بروز نداد. او در مراسم رسمی شرکت نکرد و به جای سخنرانی سنتی نوبل، یک متن کوتاه تشکر فرستاد. او سرانجام در مارس ۲۰۱۷ جایزه خود را در استکهلم تحویل گرفت.

منبع: دویچه‌وله

انتهای پیام