به گزارش افرنگ خبر /

سومین فصل از کاوش‌های باستان‌شناسی در تپه «چشمه علی» ری برای دست یافتن به لایه‌های قدیمی‌تر و کشف رازهای تازه‌تر، آغاز شد.

 فصل سوم از کاوش‌های باستان‌شناختی تپه چشمه‌علی شهر ری، به سرپرستی دکتر حمیدرضا ولی‌پور، عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی آغاز شد. این فصل به مدت ۴۵ روز و در چارچوب برنامه پنج‌ساله پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی در این محوطه باستانی انجام می‌شود. این کاوش‌ها به گفته سرپرست هیأت کاوش تپه چشمه علی ری از ۱۲ آبان‌ماه آغاز شده است.

حمیدرضا ولی‌پور، عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی و سرپرست هیأت کاوش تپه چشمه علی ری در این‌باره به ایسنا گفت: در فصل جدید، باستان‌شناسان ضمن ادامه کاوش در ترانشه‌های پیشین، در پی دستیابی به لایه‌های قدیمی‌تر و بررسی ارتباط میان دوره‌های نوسنگی، مس‌سنگی انتقالی و مس‌سنگی قدیم هستند. همچنین احتمال وجود شواهدی از افق‌های فرهنگی متأخرتر، از جمله دوره‌های مرتبط با آغاز نگارش، از موضوعاتی است که در این فصل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

این باستان‌شناس درباره یافته‌های دو فصل پیش توضیح داد: دو فصل پیشین این برنامه به شناسایی بقایای معماری استقراری متعلق به حدود ۶۳۰۰ سال پیش و چندین مرحله ساخت‌وساز در دوره مس‌سنگی قدیم انجامید. از دیگر یافته‌های مهم این کاوش‌ها می‌توان به مُهرها، گِل‌مُهرها، اثر مُهرها، اشیای گلی موسوم به توکن و شواهدی از فعالیت‌های فلزگری اشاره کرد؛ مجموعه‌ای از شواهد که بررسی آنها می‌تواند به شناخت بهتر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی جوامع پیش‌ازتاریخی منطقه ری و فلات مرکزی ایران کمک کند.

کشف اسکلت در تپه ۷۰۰۰ ساله ری

به گفته ولی‌پور، تپه چشمه‌علی، با وجود جایگاه مهمی که در شناخت پیشینه باستانی فلات مرکزی ایران دارد، در دهه‌های گذشته بر اثر گسترش بافت شهری آسیب‌های زیادی را متحمل شده است. ازاین‌رو، در کنار اهداف پژوهشی، موضوع حفاظت از بقایای محوطه و ایجاد سایت‌موزه چشمه‌علی نیز از برنامه‌های مورد تأکید هیئت کاوش است. در همین راستا، طرح پیشنهادی سایت‌موزه و برآورد هزینه‌های آن تهیه و در اختیار مدیریت میراث فرهنگی شهر ری و مقامات شهری قرار گرفته است.

کاوش‌های اخیر باستان‌شناسان در چشمه علی ری، از پاییز سال ۱۴۰۳ و پس از حدود سه دهه توقف، آغاز شده است. با استناد به گزارش‌های پژوهشگاه میراث فرهنگی، نخستین اشارات غربیان به ری مربوط به جهانگردان سفرنامه‌نویس انگلیسی همچون جیمز موریه (۱۳۸۶)، رابرت کرپورتر (Porter, ۱۸۲۱–۲۲) و ویلیام اوزلی (Ouseley, ۱۸۲۱) است که در دهه‌های ۱۸۱۰ و ۱۸۲۰ میلادی هر یک جداگانه از ری بازدید کرده بودند. توجه جدی غربیان به ری به عنوان شهری باستانی به اواخر قرن نوزدهم باز می‌گردد، زمانی که سفال‌های زیبای مینایی و زرین‌فام آن چشم مجموعه‌داران خصوصی و غیرخصوصی را خیره ساخت و به مدت چند دهه در مرکز توجه دلالان، مجموعه‌داران و موزه‌داران باقی ماند و از همین روی غارت آثار باستانی دوره اسلامی آن ادامه یافت.

نخستین کاوش‌های باستان‌شناختی در ری (مشخصاً در تپه چشمه‌علی) به سال ۱۹۱۲ میلادی توسط ژاک دمورگان فرانسوی، سرپرست حفریات فرانسویان در شوش انجام شد که نخستین نمونه از فعالیت‌های باستان‌شناختی فلات مرکزی ایران بوده و سابقه این فعالیت‌ها را به بیش از یک قرن پیش می‌رساند. اما کاوش‌ها توسط دمورگان رها شد و حفاران غیرمجاز به ترکتازی خویش مشغول ماندند. فردریش زاره، باستان‌شناس آلمانی از اینکه فرانسویان علیرغم داشتن انحصار کاوش‌های باستان‌شناختی در ایران، ری را در چنگال تخریب و استثمار دلالان محلی رها کرده بودند شکایتمند بود و این دلالان را دزدانی می‌دانست که باستان‌شناسی اسلامی را نمایندگی می‌کردند (Sarre, ۱۹۱۳: ۴۶، نقل از Watson, ۲۰۰۷: ۹).

تپه چشمه‌علی مجدداً در سال ۱۹۲۴ توسط دایه (Dayet) کاردار سفارت فرانسه در تهران کاویده شد (Vanden Berghe, ۱۹۵۹: ۱۲۱). پس از گذشت نزدیک به یک دهه، اریش اشمیت کاوش‌های باستان‌شناختی در شهر باستانی ری را در سه فصل در سال‌های۱۹۳۶-۱۹۳۳ به انجام رساند که طی آن حدود ۹۰۰ مترمربع از تپه چشمه‌علی (شامل لایه‌های پیش‌ از تاریخی، لایه‌های اشکانی و گورستان اسلامی در تپه) را با هدف مطالعۀ فرهنگ مس‌سنگی شناسایی شده در تپه حصار دامغان کاوید (Schmidt, ۱۹۳۵a,b & ۱۹۳۶) و علاوه بر آن سایر بخش‌های ری چون قلعه گبری، استقرار سلجوقی نزدیک مزار بی‌بی زبیده، تپه ارگ، نقاره‌خانه و حتی خارج از ری چال ترخان را نیز کاوش کرد (Treptow, ۲۰۰۷: ۱۸) اما علیرغم موفق بودن کاوش‌های وی، به علت وقوع جنگ جهانی دوم و مرگ ناگهانی‌اش در ۱۹۶۴ هیچگاه موفق به ارائه کامل نتایج کاوش خویش نشد.

در سال ۱۳۷۶ تپه چشمه‌علی به سرپرستی محمدرحیم صراف و حسن فاضلی نشلی دوباره کاوش شد که در نتیجه آن علاوه بر دستیابی به گاه‌نگاری مطلق، نهشته‌های سه دوره نوسنگی جدید، مس‌سنگی انتقالی و مس‌سنگی قدیم نیز به‌دست آمد. (Fazeli Nashli et al., ۲۰۰۴: ۱۶-۱۷).

انتهای پیام