به گزارش افرنگ خبر /

 در تاریخ عکاسی ایران، اهمیت آنتوان سوریوگین (Antoin Sevruguin ) صرفا به تعداد عکس‌هایی که از ایران به جا گذاشته، محدود نمی‌شود. از نگاهی دیگر  او با سفر به نقاط مختلف کشور، توانست بخش‌هایی از زندگی اجتماعی آن دوران را از سبک زندگی و پوشش مردم گرفته تا سیمای شهرها، مراسم و آیین‌های سنتی و مذهبی، به ثبت برساند. 

سوریوگین در فاصله چند دهه، از دربار قاجار تا بازار و روستا و مناطق عشایری و بناهای تاریخی را عکاسی کرد و به این ترتیب یکی از گسترده‌ترین آرشیوهای تصویری ایران در قرن نوزدهم را شکل داد؛ آرشیوی که بخشی از آن از بین رفت و تنها قسمتی از آن به امروز رسیده است.

سوریوگین در سفارت روسیه در تهران به دنیا آمد؛ پدرش دیپلمات روس و پژوهشگری با تبار ارمنی و مادرش گرجستانی بود. پس از مرگ پدر، خانواده به تفلیس بازگشتند و آنتوان تحصیل در رشته نقاشی را دنبال کرد. اما آشنایی او با دیمیتری یرماکوف (عکاس روس) مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. یرماکوف نیز تجربه سفرهای متعدد به ایران را داشت و توانسته بود آرشیوی از تصاویر مردم ایران و قفقاز تهیه کند.

در دهه ۱۸۷۰ آنتوان تصمیم گرفت که به همراه دو برادرش به ایران بازگردد و یک استودیو عکاسی راه‌اندازی کنند. البته بازگشت سوریوگین به ایران در مقطعی اتفاق افتاد که عکاسی هنوز صنعتی نوظهور بود. هرچند نخستین تجربه‌های عکاسی در ایران به اوایل دهه ۱۸۴۰ بازمی‌گردد، اما در دهه ۱۸۷۰ همچنان عکاسی هنوز در میان عموم مردم رواج نداشت و بیشتر در دربار و گروه‌های مرفه و صاحب نفوذ، شناخته شده و مورد استفاده بود.

سوریوگین بعد از راه‌اندازی آتلیه در تبریز، به تهران آمد و عکاسخانه‌ای در خیابان علاءالدوله تهران، راه انداخت. او اما خودش را محدود به سفارش‌های پرتره‌ای نکرد و تصمیم گرفت که دوربینش را از آتلیه خارج کند. او برای ثبت مناظر، آثار تاریخی، گروه‌های اجتماعی و زندگی مردم به نقاط مختلف ایران سفر کرد و این سفرها در شرایطی انجام می‌شد که حمل تجهیزات عکاسی دشوار بود و امنیت راه‌ها نیز همیشه تضمین‌شده نبود. 

ارتباط سوریوگین با دربار قاجار نیز در تثبیت موقعیت حرفه‌ای او نقش مهمی داشت. ناصرالدین‌شاه او را به یکی از عکاسان رسمی دربار تبدیل کرد و عنوان «خان» نیز به او داده شد. سوریوگین هم‌زمان به سراغ گروه‌هایی رفت که معمولاً در روایت‌های رسمی کمتر دیده می‌شدند. 

او همچنین در ثبت آثار تاریخی ایران سهم قابل توجهی داشت. به مناطق تاریخی، به‌ویژه در جنوب ایران، سفر کرد و از بناها و محوطه‌های باستانی عکاسی کرد. 

اما در جریان ناآرامی‌های مربوط به به توپ بستن مجلس در سال ۱۹۰۸، عکاسخانه او مورد هجوم قرار گرفت و بخش بزرگی از شیشه‌نگاتیوهایش از بین رفت. سوریوگین بیش از هفت‌هزار نگاتیو شیشه‌ای تولید کرده بود، اما قسمت عمده این مجموعه دیگر وجود ندارد.

پس از پایان دوره قاجار نیز بخشی از نگاتیوهای باقی‌مانده در دوره رضاشاه ضبط شد؛ زیرا بسیاری از تصاویر، چهره‌ها و مناسبات دوره قاجار را نشان می‌دادند و با تصویر مطلوب حکومت جدید از ایران سازگار نبودند. منابع پژوهشی ایرانیکا گزارش می‌کنند که در نهایت تنها نزدیک به ۷۰۰ نگاتیو از مجموعه بیش از هفت‌هزار نگاتیوی سوریوگین باقی ماند.

نگاتیوهای باقی‌مانده سرانجام به مجموعه‌ای در تهران راه یافتند و در اوایل دهه ۱۹۵۰ خریداری شدند و بعدتر به مؤسسات اسمیتسونین منتقل شدند. به این ترتیب، بخشی از تصویری که سوریوگین در ایران ساخته بود، اکنون در آرشیوی در واشنگتن نگهداری می‌شود.

* عکس‌های این گزارش از سایت asia.si.edu، برداشته شده است. 

انتهای پیام