به گزارش افرنگ خبر /

شبکه ملی اطلاعات یکی از کلان پروژه‌های ملی است که به منظور بهره‌گیری از فرصت‌های فضای مجازی در جهت نشر و اشاعه و گسترش فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و افزایش سواد دیجیتال مطرح شد.این شبکه از جمله شناسنامه‌های کاری وزارت ارتباطات به شمار می‌رود و از اهمیت بسزایی برخوردار است به نحوی که در پایان برنامه هفتم باید ۹۹ درصد پروژه شبکه ملی اطلاعات محقق شده باشد.

شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی یکی از کلان پروژه‌های ملی است که برای نخستین بار در اواخر سال ۱۳۸۴ به منظور بهره‌گیری از فرصت های فضای مجازی برای نشر و اشاعه فرهنگ والای اسلامی مطرح شد و شهریور ماه ۱۳۹۹ طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات، در جلسه شصت و ششم شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسید.

آن زمان بر اساس تصمیم هیات دولت مقرر شد که اینترنت ملی طی ۳ سال به بهره‌برداری برسد و طراحی‌های کلی شبکه نیز انجام شود.یکسال بعد مقرر شد پروژه شبکه ملی اینترنت در مرکز تحقیقات مخابرات ایران دنبال شود. به این ترتیب با توجه به الزامات سند چشم انداز بیست ساله، موضوع شبکه ملی اینترنت با نام جدید شبکه ملی اطلاعات در سال ۱۳۸۹ به صورت جدی‌تر مطرح و کلیات موضوع در ماده ۴۶ برنامه پنجم توسعه دیده شد. چند سال بعد برنامه های عملیاتی راه اندازی و بهره‌برداری این شبکه در هیات وزیران به تصویب رسید.

براساس بند الف ماده ۴۶ برنامه پنجم توسعه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف شد نسبت به ایجاد و توسعه شبکه ملی اطلاعات و مراکز داده داخلی امن و پایدار با پهنای باند مناسب با رعایت موازین شرعی و امنیتی کشور مناسب اقدام و با استفاده از توان و ظرفیت بخشهای عمومی غیردولتی، خصوصی و تعاونی، امکان دسترسی پرسرعت مبتنی بر توافقنامه سطح خدمات را به صورتی فراهم کند که تا پایان سال دوم کلیه دستگاه‌های اجرائی و واحدهای تابعه و وابسته و تا پایان برنامه، ۶۰ درصد خانوارها و کلیه کسب و کارها بتوانند به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت متصل شوند. 

اما شبکه ملی اطلاعات چیست؟ 

شبکه ملی اطلاعات به تعریف مصوب شورای عالی فضای مجازی به عنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور، شبکه‌ای مبتنی بر قرارداد اینترنت به همراه سوئیچ‌ها و مسیریاب‌ها و مراکز داده‌ای تعریف شده است که امکان ایجاد شبکه‌های مختلف،خصوصی و امن داخلی در آن فراهم باشد.

در جلسه پانزدهم شورای عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۲،تعریف و الزامات شبکه ملی اطلاعات مورد بررسی و تصویب قرار گرفت و پیرو آن وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان مجری این شبکه معرفی شد. در این جلسه الزامات حاکم بر تحقق شبکه ملی اطلاعات تعریف شد که شامل شبکه‌ای متشکل از زیرساخت‌های ارتباطی کاملا داخلی با مدیریت مستقل در داخل، مدیریت شده نسبت به دیگر شبکه‌ها با امکان تعامل با آنها، امکان عرضه انواع خدمات محتوا و خدمات ارتباط سراسری به آحاد مردم با کیفیت از جمله قابلیت تحرک، قابلیت عرضه انواع خدمات امن اعم از رمزنگاری و امضای دیجیتال، برقراری ارتباطات امن و پایدار میان دستگاه‌ها و مراکز حیاتی کشور و مراکز داده،میزبانی و توزیع مطمئن و پرظرفیت،پهن باند و با تعرفه رقابتی بود.

شبکه ملی اطلاعات بر شش محور زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور، استقلال، مدیریت، خدمات، سالم‌سازی و امنیت و تعرفه و مدل اقتصادی شبکه ملی اطلاعات در این سند بیان شد. همچنین برای شبکه ملی اطلاعات الزامات فرهنگی در نظر گرفته شد تا شرایط کاهش آسیب‌ها و بهره‌مندی از فرصت‌های فضای مجازی در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی را فراهم کند. 

در ادامه در سال ۱۳۹۵ با توجه به ضرورت برداشت مشترک دست اندرکاران این حوزه و جمع‌بندی نظرات خبرگان در جلسات هم اندیشی برگزار شده، مرکز ملی فضای مجازی به تدوین سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات پرداخت که در نهایت پس از بحث و بررسی سندی یکچارچه سازی شده از نظرات برای تضمین هماهنگی در طراحی شبکه با الزامات کلان بالادستی مصوب شد.

اصول حاکم بر طراحی شبکه ملی اطلاعات، در شش محور زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور، استقلال، مدیریت، خدمات، سالم‌سازی و امنیت و تعرفه و مدل اقتصادی شبکه ملی اطلاعات در این سند بیان شد. همچنین برای شبکه ملی اطلاعات الزامات فرهنگی در نظر گرفته شد تا شرایط کاهش آسیب‌ها و بهره‌مندی از فرصت‌های فضای مجازی در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی را فراهم کند.

در سال ۱۳۹۷ گسترش کاربردهای فضای مجازی و پیشرفت فناوری‌های مرتبط با این حوزه با سه رکن کلان داده، هوشمندسازی و ارتباطات از نوع ماشینی، شورای عالی فضای مجازی را بر آن داشت تا با هدف حفظ و تقویت حاکمیت پذیری فضای مجازی، الزامات حاکم بر اینترنت اشیاء را در شبکه ملی اطلاعات مصوب کند. 

در ادامه در سال ۱۳۹۹ شورای عالی فضای مجازی طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات را براساس نیازمندی‌های خدمات و محتوا طراحی کرد تا این حوزه تقویت و ساماندهی شده و توسعه یابد. در این سند خط مشی های حاکم بر شبکه ملی اطلاعات برای استقلال، تسهیل خدمت رسانی، عدالت، شفافیت و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی ترسیم شد. همچنین اهداف راهبردی و عملیاتی در افق ۱۴۰۴ به همراه مدل مفهومی شبکه ملی اطلاعات طراحی شد. این معماری با رویکردی جامع و خدمت گرا،با در نظر گرفتن سبد خدمات شبکه ملی اطلاعات و با نگاهی به فناوری های آینده، زمینه توسعه و مزیت بخشی برای زیست بوم خدمات و محتوای اسلامی ـ ایرانی را ایجاد خواهد کرد. 

در نهایت در این سند اجزای شبکه ملی اطلاعات در دو بخش زیرساخت و خدمات شبکه در نظر گرفته شد که البته قرار شد تا مرکز ملی فضای مجازی با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مدل مفهومی و اجزای شبکه ملی اطلاعات را متناسب با نیاز و تحولات فناورانه و ملاحظات حکمرانی در دوره های زمانی دو ساله و در چارچوب اهداف سند شبکه ملی اطلاعات بازنگری کند. 

اهداف و چشم انداز شبکه ملی اطلاعات‌

مهمترین زیرساخت اطلاعاتی و ارتباطی کشور در برگیرنده اهداف راهبردی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بود. فراگیری خدمات الکترونیک شامل خدمات عمومی مانند دولت الکترونیک و افزایش بهره وری و توانایی اعمال مدیریت حداکثری بر دسترسی به آن، گسترش محتوای ایرانی اسلامی و بالا بردن سواد دیجیتال و افزایش امنیت و قابلیت اطمینان فضای دیجیتال از جمله این اهداف است.

براساس جدول شماره ۱۴ در پایان برنامه هفتم ۹۹ درصد پروژه شبکه ملی اطلاعات باید محقق شده باشد و تعداد خانوارهای تحت پوشش فیبرنوری به ۲۰ میلیون نفر برسد

درحال حاضر فصل سیزدهم برنامه هفتم پیشرفت، به توسعه شبکه ملی اطلاعات و اقتصاد دیجیتال می‌پردازد. براساس جدول شماره ۱۴ در پایان برنامه هفتم ۹۹ درصد پروژه شبکه ملی اطلاعات باید محقق شده باشد و تعداد خانوارهای تحت پوشش فیبرنوری به ۲۰ میلیون نفر برسد. 

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در ماده ۶۵ قانون برنامه هفتم توسعه مکلف شده با استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی، تعاونی و نهادهای عمومی و با ارتقای الگوی (مدل) اقتصادی، امکان اتصال اماکن اداری، تجاری و مسکونی شهرهای هر استان به شبکه ملی اطلاعات را از طریق شبکه دسترسی مبتنی بر فیبر نوری و دسترسی پرسرعت روستاهای بالای بیست خانوار فراهم و گزارش عملکرد آن را هر شش ماه یک بار به مجلس ارسال کند. براساس بند ب این ماده، مرکز ملی فضای مجازی کشور باید اقدام قانونی لازم برای بازنگری، تکمیل و روزآمدسازی سند «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» مصوب سال ۱۳۹۹ را انجام دهد. 

شبکه ملی اطلاعات چه کار می‌کند؟ 

شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت فضای مجازی کشور قرار است در راستای ارایه خدمات زیرساختی پیشرفته و مطابق نیازهای کشور، بهره‌مندی از مزایای اقتصادی صنعت و زیست بوم ملی فضای مجازی، صیانت و رشد فرهنگ اسلامی ـ ایرانی در فضای مجازی و حفاظت از اطلاعات و ارتباطات کاربران ایرانی در برابر تهدیدات علیه امنیت و حریم خصوصی باشد.

شبکه‌ ملی متشکل از زیرساخت‌های ارتباطی، مراکز داده‌ توسعه یافته داخلی دولتی و غیردولتی و همچنین زیرساخت‌های نرم‌افزاری است که در سراسر کشور گسترده شده است. این شبکه ظرفیت لازم برای "نگهداری و تبادل امن اطلاعات داخلی درکشور به منظور توسعه‌ خدمات الکترونیکی" و "دسترسی به اینترنت" از طریق بستر ارتباطی باند پهن‌ سراسری برای کاربران خانگی، کسب‌وکارها و دستگاه‌های اجرایی را فراهم می‌کند. 

شبکه ملی اطلاعات موظف است با ایجاد زیرساخت مناسب توسط دولت برای انجام وظایف حاکمیتی و شکستن انحصار همزمان با کاهش تصدی‌گری دولت در عرصه‌های غیر ضروری فناوری اطلاعات وارد شود. ایجاد بستر ارتباطی امن و پیشرفته برای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور خدمات لازم جهت اطلاع رسانی و خدمت رسانی بهینه الکترونیکی به مردم، نگهداری و انتقال اطلاعات و خدمات ملی در داخل کشور و صرفه‌جویی و کاهش هزینه‌های ارتباط با اینترنت از دیگر وظایف شبکه ملی اطلاعات به شمار می‌رود.

شبکه ملی اطلاعات یکی از شناسنامه‌های کاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات محسوب می‌شود و چندین بار در دوره‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته ولی آنچه را که مدنظر مسئولان بوده هنوز به طور کامل به نمایش نگذاشته است.

با استفاده از شبکه ملی اطلاعات می‌توان تهدیدات سایبری را بهتر شناسایی و مدیریت کرد و در مواقع بحران یا حملات سایبری، امکان ایجاد ارتباطات امن و پایدار برای نهادهای دولتی و خدمات عمومی رابه وجود آورد.به اعتقاد کارشناسان، با استفاده از شبکه ملی اطلاعات می‌توان تهدیدات سایبری را بهتر شناسایی و مدیریت کرد و در مواقع بحران یا حملات سایبری، امکان ایجاد ارتباطات امن و پایدار برای نهادهای دولتی و خدمات عمومی رابه وجود آورد.همچنین با متمرکزکردن اطلاعات داخلی در یک زیرساخت ملی، امکان حفاظت از داده‌ها و اطلاعات حیاتی کشور در برابر حملات خارجی افزایش می‌یابد.

طبق تحلیل‌ها استفاده و توسعه شبکه ملی اطلاعات علاوه بر افزایش کیفیت و کاهش نرخ استفاده از اینترنت داخلی در مقایسه با اینترنت خارجی می تواند منجر به دسترسی کاربران بسیاری در روستاهای دور افتاده به اینترنت شود، به گونه‌ای که طی سال‌های اخیر روند اتصال روستاها به اینترنت به واسطه این پروژه تسریع یافته و به همین دلیل برقراری عدالت اجتماعی را می‌توان یکی از مهم ترین اهداف شبکه ملی اطلاعات دانست.   

برای این شبکه ۳۰ هدف عملیاتی تعریف و برای تحقق هر هدف تعدادی شاخص تعیین شده که جمعاً ۱۲۲ شاخص مورد ارزیابی قرار گرفته و با بررسی میزان پیشرفت اهداف و شاخص‌های آن،پیشرفت کلی شبکه ملی اطلاعات نیز برآورد می‌شود.این اهداف عمدتا در حوزه افزایش سرعت اینترنت، مزیت‌بخشی کیفی در دسترسی به خدمات و محتوای داخلی، دسترسی پر سرعت برای کسب‌وکارها و مراکز آموزشی و تسهیل دسترسی به فناوری‌های نوین است.

میزان پیشرفت شبکه ملی تا به امروز

آخرین آمار رسمی اعلام شده از میزان پیشرفت این شبکه مربوط به بهمن سال ۱۴۰۲ بود که برابر شاخص‌های جدید تعیین شده توسط مرکز ملی فضای مجازی ۶۳ درصد اعلام شده بود. البته با توجه اقدامات صورت گرفته قطعا این رقم اکنون و بعد از گذشت ۳ سال افزایش داشته است و انتظار می‌رود با توجه به توسعه فناوری‌های صورت گرفته و ارتقای سطح کیفیت مورد نظر در شبکه ملی، دستگاه‌ها ماموریت خود را در این زمینه به انجام برسانند.

آنچه از مفهوم شبکه ملی اطلاعات برمی‌آید این است که قرار است زیرساخت ارتباطی داخلی کشور باشد و سرویس‌های مختلف مانند دولت الکترونیک، سلامت الکترونیکی، قوه قضاییه هوشمند و… به همراه محتوای داخلی روی لایه زیرساخت آن قرار گیرند. در یک کلام اصلی‌ترین مفهومی که «شبکه ملی اطلاعات» براساس این اسناد باید روی آن تمرکز داشته باشد، استقلال است.

کارشناسان تاکید دارند که مستقل بودن شبکه ملی اطلاعات باید به نحوی باشد که اگر اینترنت تحت هر شرایط و به هر دلیلی قطع یا دچار اختلال شد، قادر به ارائه خدمات باشد و کسب و کارها روی شبکه ملی امکان ادامه فعالیت داشته باشند.

به گزارش ایسنا، شبکه ملی اطلاعات، طرحی برای ایجاد زیرساخت ارتباطی مستقل در داخل کشور است و زیرساخت ارتباطی فضای مجازی برای سازمان‌ها، دستگاه‌های اجرایی و کسب‌وکارهاست که از سه لایه زیرساخت فنی، خدمات و محتوا تشکیل شده است. به باور برخی کارشناسان، شبکه ملی اطلاعات باید به اهرمی قوی و مقاوم در برابر حملات فراوانه جهان تبدیل شود و اگر شبکه ملی اطلاعات به طور کامل پیاده‌سازی شود، شبکه‌ای امن‌تر، با سرعت و کیفیت بالا برای عموم مردم فراهم شده و به دغدغه جامعه در این خصوص پاسخ داده می‌شود.

انتهای پیام