به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، بالاخره پرونده سریال «هزار و یک شب» پس از 31 قسمت بسته شد؛ پایانی که شاید برای بسیاری از مخاطبان، بیش از آنکه پایان یک تجربه موفق تلویزیونی باشد، پایان یک انتظار طولانی بود. انتظار مخاطبانی که در ماههای گذشته، گاهی قسمتهایی از سریال را دنبال کردند، اما به دلیل ریتم کند، روایت پراکنده و تعدد خردهداستانها، هیچگاه نتوانستند ارتباط کاملی با مسیر اصلی قصه پیدا کنند.
اکنون که این سریال به پایان رسیده، دستکم تکلیف مخاطبانی که جستهوگریخته آن را دنبال میکردند روشن شده است؛ مخاطبانی که مدتها منتظر بودند ببینند این پروژه پرهزینه و پرسروصدا سرانجام به کجا میرسد و آیا وعدههای بزرگی که از ابتدا درباره آن داده میشد، محقق خواهد شد یا نه.
اما شاید مهمترین مسئله درباره «هزار و یک شب»، نه پایان آن، بلکه فاصله میان تصویری بود که از این پروژه ساخته شد و چیزی که در نهایت به مخاطب ارائه شد.
از همان روزهای ابتدایی معرفی سریال، فضای تبلیغاتی پیرامون آن بسیار بزرگ بود. در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها، از «هزار و یک شب» با عنوان «گیم آو ترونز ایرانی» یا همان «تاج و تخت ایرانی» یاد میشد؛ عنوانی که اگرچه نام رسمی پروژه نبود، اما مجموعهای از عوامل باعث شد ذهن مخاطب به سمت مقایسه با آثار بزرگ جهانی برود.
تیزرهای پرابهت، فضای رازآلود، تولید مشترک ایران و ترکیه، تأکید بر یک پروژه بینالمللی، طراحی صحنههای عظیم و حضور مجموعهای از ستارههای سینما، همگی این انتظار را ایجاد کردند که قرار است یکی از متفاوتترین و بزرگترین تجربههای نمایش خانگی ایران رقم بخورد.
اما وقتی مخاطب با چنین وعدهای روبهرو میشود، دیگر صرفاً یک سریال معمولی را قضاوت نمیکند؛ بلکه آن را کنار استانداردهای تولیدات بزرگ جهانی قرار میدهد. در چنین شرایطی، داشتن دکورهای گسترده، بازیگران مشهور و هزینههای سنگین کافی نیست؛ بلکه قصه، شخصیتپردازی، ریتم روایت و توانایی درگیر کردن مخاطب تعیینکننده خواهد بود.
«هزار و یک شب» از نظر تولید، یکی از جاهطلبانهترین پروژههای نمایش خانگی بود. حضور بازیگرانی مانند هدیه تهرانی، پرویز پرستویی، بهرام رادان، سحر دولتشاهی، محسن کیایی و همچنین بازیگران شناختهشده ترکیهای، نشان میداد که سازندگان قصد دارند اثری بزرگ و متفاوت خلق کنند.
هزینههای سنگین تولید، فیلمبرداری در ایران و ترکیه، طراحی لباس، دکورهای گسترده، جلوههای بصری، موسیقی سهراب پورناظری و تلاش برای ساخت جهانی متفاوت، همه نشان میداد که سرمایه و انرژی زیادی برای این پروژه صرف شده است.
اما پرسش اصلی اینجاست؛ آیا نتیجه نهایی به اندازه این سرمایهگذاری بزرگ بود؟
مشکل اصلی «هزار و یک شب» از جایی آغاز شد که مهمترین برگ برنده خود را پنهان کرد. جهان افسانهای هزار و یک شب که میتوانست موتور محرک سریال باشد، بسیار دیر وارد روایت شد. مخاطبی که با تصاویر باشکوه و وعده یک جهان افسانهای جذب شده بود، در قسمتهای ابتدایی با داستانی معاصر، شخصیتهای متعدد و خردهروایتهایی مواجه شد که ارتباط آنها با هسته اصلی قصه برای مدت طولانی مشخص نبود.
در واقع، سریال از مخاطب خواست برای رسیدن به جذابترین بخش خود صبر کند؛ اما در دنیای امروز نمایش خانگی، مخاطب همیشه این فرصت را نمیدهد. بخشی از مخاطبان پیش از آنکه جهان واقعی و افسانهای سریال به هم پیوند بخورند، ارتباط خود را با اثر از دست دادند.
نکته قابل توجه این است که وقتی بخش اصلی «هزار و یک شب» داستان وارد روایت میشود، ظرفیتهای جذابی در آن دیده میشود. ارتباط میان افسانههای کهن و مسائل زنان در دنیای امروز، ایدهای بود که میتوانست پایه یک اثر متفاوت باشد؛ اما این ایده زمانی جدی میشود که بسیاری از مخاطبان دیگر همراه سریال نماندهاند.
سریال تلاش میکند میان جهان شهریار و شهرزاد با مشکلات زنان امروز ارتباط برقرار کند؛ زنانی که در دنیای مدرن، با بحرانهای روحی و اجتماعی روبهرو هستند. این ایده در ذات خود جذاب است، اما مشکل آنجاست که پرداخت آن دیر آغاز میشود و فرصت کافی برای تبدیل شدن به یک روایت قدرتمند پیدا نمیکند.
در کنار ضعف روایت، یکی دیگر از مشکلات سریال، فاصله میان بازیگران بزرگ و نقشهایی بود که به آنها داده شد.
حضور بازیگرانی مانند هدیه تهرانی، پرویز پرستویی، بهرام رادان، سحر دولتشاهی و بازیگران شناختهشده ترکیهای، بهخوبی نشان میداد که «هزار و یک شب» یک پروژه معمولی نیست و پشت آن سرمایهگذاری گستردهای انجام شده است. ابعاد تولید، فیلمبرداری در چند کشور، طراحی صحنههای پرهزینه، لباس، جلوههای بصری و استفاده از چهرههای مطرح، همگی از اثری خبر میداد که هزینه ساخت آن باید بسیار بالا بوده باشد.
اما پرسش اصلی اینجاست که چنین سرمایهگذاری عظیمی در نهایت چه خروجیای برای مخاطب به همراه داشته است؟ آیا صرف گردهم آوردن ستارهها و ساختن فضاهای پرزرقوبرق میتواند یک سریال را ماندگار کند؟ تجربه «هزار و یک شب» نشان داد که هزینههای سنگین، بدون فیلمنامه منسجم، روایت جذاب و شخصیتپردازی دقیق، الزاماً به خلق یک اثر ارزشمند منجر نمیشود.
مشکل اصلی اینجاست که بسیاری از ظرفیتهای بازیگران بزرگ سریال، به دلیل پراکندگی داستان و تعدد خردهروایتها هدر رفت. چهرههایی که هر کدام سابقه خلق شخصیتهای ماندگار را دارند، در میان روایتهای پیچیده و کمرمق گرفتار شدند و نتوانستند آن اثرگذاری مورد انتظار را داشته باشند.
این مسئله فقط درباره «هزار و یک شب» نیست. در سالهای اخیر، بخشی از تولیدات نمایش خانگی به سمت پروژههایی با هزینههای بسیار بالا، حضور ستارههای متعدد و تبلیغات گسترده رفتهاند؛ اما گاهی نتیجه نهایی فاصله زیادی با حجم سرمایهگذاری و انتظار ایجادشده دارد.
تفاوت اینجاست که مخاطب نمایش خانگی برای دیدن این آثار هزینه پرداخت میکند و انتظار دارد محصولی در سطح همان هزینه دریافت کند. برخلاف بسیاری از تولیدات تلویزیونی که مخاطب بدون پرداخت مستقیم آنها را دنبال میکند، در پلتفرمها مخاطب هم هزینه اشتراک میدهد و هم زمان خود را صرف تماشای سریال میکند. بنابراین طبیعی است که نسبت میان هزینه تولید و کیفیت نهایی، با حساسیت بیشتری مورد قضاوت قرار گیرد.
«هزار و یک شب» نمونهای از همین فاصله است؛ پروژهای که از نظر امکانات تولید چیزی کم نداشت، اما در جذب و حفظ مخاطب با پرسشهای جدی روبهرو شد: چرا سریالی با این همه هزینه، ستاره و تبلیغات، نتوانست در همان قسمتهای ابتدایی مخاطب را با خود همراه کند؟
این تجربه بار دیگر نشان داد که جمع کردن چندین ستاره کنار هم، به خودی خود یک اثر بزرگ نمیسازد. ستارهها زمانی میدرخشند که فیلمنامه بتواند شخصیتهایی خلق کند که مخاطب آنها را به خاطر بسپارد.
البته نمیتوان نقاط قوت «هزار و یک شب» را نادیده گرفت. کیفیت تصویری، قاببندیها، طراحی صحنه و لباس و تلاش برای ساخت فضایی متفاوت، نشان میدهد که عوامل فنی پروژه برای رسیدن به استانداردی بالاتر از بسیاری از آثار نمایش خانگی تلاش کردهاند.اما مشکل اینجاست که تصویر زیبا نمیتواند جای قصه قوی را بگیرد.
در نهایت، شاید «هزار و یک شب» بیش از هر چیز یک تجربه مهم برای شبکه نمایش خانگی باشد؛ تجربهای که نشان داد پروژههای بزرگ فقط با بودجه سنگین، تبلیغات گسترده و حضور بازیگران مشهور موفق نمیشوند.
مخاطب امروز هزینه پرداخت میکند و زمان میگذارد؛ بنابراین انتظار دارد در مقابل، داستانی منسجم، شخصیتهایی باورپذیر و روایتی جذاب دریافت کند.
شاید مصطفی کیایی همچنان در همان فضای آثار اجتماعی، جایی که پیشتر توانایی خود را بیشتر نشان داده بود، ارتباط قویتری با مخاطب برقرار کند. این نقد به معنای زیر سؤال بردن توانایی یا کارنامه این کارگردان نیست؛ بلکه درباره انتخاب مسیری است که شاید با تجربههای موفق قبلی او فاصله بیشتری داشته باشد.
«هزار و یک شب» با همه هزینهها، ستارهها و بلندپروازیهایش به پایان رسید؛ اما مهمترین پرسشی که پس از 31 قسمت باقی مانده، همان پرسش ابتدای راه است: آیا نمایش خانگی باید بیشتر از هر چیز به دنبال بزرگ دیده شدن باشد، یا ساختن داستانی که مخاطب واقعاً بخواهد آن را تا پایان دنبال کند؟
انتهای پیام/
