به گزارش افرنگ خبر /
نزدیک به نیمقرن از عمر جشنواره فیلم فجر میگذرد و فراخوان دوره چهلوپنجم نشان میدهد که تلاش برای راهاندازی دبیرخانه دائمی حتماً به معنای پایداری و ثبات در روند برگزاری جشنواره نیست؛ چراکه با تغییر دبیر، تصمیمهای گذشته میتوانند ملغی شوند یا دوباره به اجرا درآیند.
چند روزی است که فراخوان چهلوپنجمین دوره جشنواره فیلم فجر منتشر شده؛ جشنوارهای که سال گذشته تصور میشد قرار است چند دوره را با یک دبیر پشت سر بگذارد ولی در نهایت طبق معمول چنین اتفاقی نیفتاد و در فاصله حدود سه ماه مانده تا برپایی، جشنواره صاحب دبیر شد.
البته جشنواره امسال با یک اتفاق ویژه همراه است؛ اینکه بخش اجرایی آن در روالی متفاوت از هر سال و توسط مؤسسهای برگزار میشود که نام آن «هنروتجربه ایرانیان» است، ولی درواقع همان سازمان جشنوارهها است که سال گذشته وعده تشکیل آن داده شده بود.
بنابر پیگیریها، دبیر این دوره از جشنواره فیلم فجر (علیرضا تابش) صرفاً مسئولیت آثار و بخش محتوایی جشنواره را برعهده دارد و هرآنچه به محل برگزاری و اجرا و مسائل مالی و... مربوط میشود، تحت اختیار این مؤسسه با مدیریت رسول صادقی است.
با این حال فعلاً یک مسئله مهم فراخوان جشنواره است که در همین چند روز، میان برخی سینماییها به صورت رسمی و غیررسمی بازتابهایی داشته است.
مهمترین تفاوت فراخوان دوره چهلوپنجم با سال گذشته، بازگشت هیئت انتخاب به جشنواره است تا مسئولیت انتخاب فیلمها که در بسیاری از جشنوارهها برعهده دبیر هنری است و به نظر میرسید در مهمترین رویداد سینمایی ایران هم ممکن است همانند سال گذشته به همین روال باشد، باز هم به شیوه معمول برگشته است.
بازگشت هیئت انتخاب بیش از هرچیز از این منظر اهمیت دارد که نشان میدهد چرخه تکراری تصمیمگیریهای ناشی از تغییر مدیریت، همچنان به قوت خود باقی است؛ این روند در ادوار مختلف جشنواره، در تعداد متغیر فیلمها، رفتوبرگشت مداوم بخش نگاه نو، تغییرات مکرر ضوابط ثبتنام و جوایز مشهود بوده است.
مرور فراخوان دورههای جشنواره نشان میدهد در سالهایی، برای حضور فیلمهای بخش سودای سیمرغ محدودیتِ نمایشنداشتن در جشنوارهها و بازارهای خارجی قید شده که این بخش بارها حاشیههایی را هم به وجود آورده، اما در دورهای همانند امسال، این محدودیت برای جشنوارههای ثبتشده در فیاپف برداشته شده و به این ترتیب دستکم فیلم مجید مجیدی میتواند فرصت حضور در فجر ۴۵ را داشته باشد.
همچنین در دورههایی از جشنواره، بخش «نوعی نگاه» با تمرکز بر نخستین تجربه بلند سینمایی کارگردانها، دارای جایگاهی جداگانه بود، درحالیکه در چند دوره فقط یک جایزه مجزا داشته است. فیلمهای تحت عنوان «هنر و تجربه» هم سرنوشت مشابهی داشتهاند، با این تفاوت که در سالهای اخیر نام این نوع فیلمها به طور کامل از فراخوان حذف شده است.
بخش فیلمهای داستانی کوتاه و مستند هم به تنهایی حکایتی مجزا دارند و سرگذشت این آثار در ادوار مختلف جشنواره نشاندهنده این است که انگار جسارت، شجاعت یا شاید هم درایت کافی برای تصمیمگیری درمورد ماهیت و نحوه حضور فیلمهای مستند و کوتاه وجود ندارد.
در برخی دورهها، جدول جشنواره در دو سینمای رسانه و مردمی میزبان آثار مستند و کوتاه بوده، ولی در بیشتر دورهها این فیلمها فقط در سینمای مطبوعات نمایش داده شدهاند؛ جایی که بیشترین توجه به فیلمهای جدید سینمای داستانی و بخش سودای سیمرغ است و معمولا فیلمهای راهیافته از این دو بخش یا در جشنوارههای کوتاه تهران و حقیقت دیده شدهاند یا در اولویت قرار نداشتند و همین سبب میشد خالی بودن سالنهای نمایشدهنده این فیلمها یا ساعت نامناسب پخش، اعتراض صاحبان آثار را به همراه داشته باشد.
برهمین اساس این پرسش همواره مطرح بوده که وقتی دو جشنواره معتبر فیلم کوتاه تهران و سینماحقیقت پیش از جشنواره فیلم فجر برگزار میشوند، چه لزومی دارد که آثار مستند و کوتاه در فجر داوری شوند؟ یا چرا اجازه داده نمیشود که جشنواره فجر مختص سینمای داستانی باقی بماند؟ از سوی دیگر برخی معتقدند اگر آثار راهیافته از سینمای مستند و کوتاه، منوط به معرفی از سوی جشنوارههای این دو حوزه نباشند و مسیر دیگری برای گزینش این فیلمها در نظر گرفته شود، حضور سینمای مستند و کوتاه در جشنواره فجر میتواند توجیه بیشتری داشته باشد.
این موضوع اخیراً توسط یکی از مستندسازان در قالب یادداشتی اشاره شد و به جایگاهی که به سینمای مستند در «فجر» داده شده، انتقاداتی وارد شده است.
از اینها گذشته، جشنواره فیلم فجر در سالهای زیادی دو ویژگی برجسته داشت؛ نخست اینکه امکان تماشای فیلمها را به دور از ممیزی و سانسور فراهم میکرد و همین سبب هیجانانگیزتر بودن جشنواره و جذب مخاطب بیشتر میشد، اما تأکید بر داشتن پروانه نمایش در سالهای گذشته، محدودیتی را به جشنواره وارد کرده که نه تنها بخش زیادی از هیجان جشنواره را کم کرده، بلکه در مواردی محل تناقض و پرسش هم قرار گرفته؛ آنجایی که یک فیلم راه نیافته به جشنواره -بهخاطر مجوز ندادن شورای پروانه نمایش- یکی دو سال بعد نماینده رسمی ایران در جوایز اسکار میشود!
در این زمینه بخوانید:
«علت مرگ: نامعلوم»؛ از توقیف تا اسکار
ویژگی بعدی، جایزۀ ارزشمند بهترین فیلم از نگاه مردم بود که به زعم بسیاری از سینماگران، از جایزه بهترین فیلم جشنواره (به انتخاب هیئت داوران) هم مهمتر بود، اما نحوه مدیریت و اجرای رأیگیری در سالهای اخیر، اعتبار سیمرغ مردمی را از بین برده است.
به فهرست موارد اشاره شده در این گزارش که تحتتأثیر تغییرات مدیریتی در دورههای محتلف جشنواره فجر قرار میگیرند، موارد دیگری را هم میتوان اضافه کرد. هر کدام از اینها در هر دوره موافقان و مخالفانی دارند مثل همین هیئت انتخاب که برخیها با بودنش موافقند و برخی دیگر هم معتقدند دبیر جشنواره باید بتواند خودش تصمیمگیری کند و پای انتخابهایش بایستد. اما آنچه در سال گذشته رخ داد و انتقاداتی به برخی فیلمهای انتخابی دبیر وارد شد، بار دیگر گزینش فیلمها را با مسئولیت یک گروه قابلتوجیه کرد.
با این حال بهنظر میرسد اگر روند شفافسازیای که چند سال قبل سازمان سینمایی در آن پیشرو بود، کماکان ادامه مییافت و اسامی تمام فیلمهای متقاضی برای شرکت در جشنواره منتشر میشد، قضاوت درستتری صورت میگرفت. این شفافسازی اگر در بخش مالی پنج دوره اخیر جشنواره فجر هم اجرایی شود، تحلیلها و نقدها سمتوسوی منطقی و واقعبینانهتری پیدا میکنند.
با تمام این تفاسیر، از آنجا که دبیرخانه جشنواره امسال دیرهنگام شروع به کار کرده، شاید برخی تصمیمها صرفاً برمبنای سلیقه نباشد و به اقتضای زمان اتفاق بیفتد، ولی همین دوره میتواند تاحدی سنگ محکی برای کارآمدی مؤسسه هنر و تجربه ایرانیان برای برگزاری جشنواره و فعالیت دبیرخانه دائمی جشنواره فجر باشد.
انتهای پیام
کلید واژه
ارسال نظرات