به گزارش افرنگ خبر /

صنعت اسباب‌بازی ایران در حالی با مشکلاتی مانند نوسان قیمت مواد اولیه، رقابت با محصولات خارجی، کپی‌برداری از بازی‌های خارجی و کاهش قدرت خرید خانواده‌ها مواجه است که به گفته یک تولیدکننده این حوزه، نظارت بر این صنعت بیشتر به صدور مجوزهای اداری محدود مانده و تولیدکنندگان آن همچنان از داشتن اتحادیه‌ای مستقل و حمایت‌های متناسب با شرایط این صنعت محروم هستند.

نصیر نوبختی - کارشناس ساخت و تولید و مدیرعامل یک برند -  با اشاره به موضوع صدور مجوز برای بازی‌های فکری و رومیزی اظهار کرد: دریافت مجوز از شورای نظارت بر اسباب‌بازی موضوع تازه‌ای نیست و تولیدکنندگان اسباب‌بازی و بازی‌های فکری از گذشته امکان ثبت طرح و دریافت مجوز تولید از این شورا را داشته‌اند؛ با این حال، باید میان اسباب‌بازی‌های گروه‌های سنی مشخص و بازی‌های فکری که محدودیت سنی خاصی ندارند، تفاوت قائل شد.

او در پاسخ به پرسشی درباره تجربه تولیدکنندگان از روند دریافت مجوز و نحوه نظارت شورای نظارت بر اسباب‌بازی بر محصولات، اظهار کرد: در حوزه اسباب‌بازی، تنها مرجع متولی نظارت، شورای نظارت بر اسباب‌بازی است که زیرمجموعه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فعالیت می‌کند. هر فرد یا مجموعه‌ای که قصد تولید اسباب‌بازی داشته باشد، چه محصولی با طراحی داخلی تولید کند و چه از نمونه‌ای الگوبرداری کرده باشد، باید برای دریافت مجوز به این شورا مراجعه کند. حتی در زمینه واردات اسباب‌بازی نیز ارائه مجوز شورا در مدارک گمرکی ضرورت دارد.

بدون نظارت بر عرضه چه کسی مجوز می‌گیرد؟

مدیرعامل برند هوگر با بیان اینکه ارتباط تولیدکنندگان با این شورا بیشتر در قالب طی کردن مراحل اداری دریافت مجوز تعریف می‌شود، افزود: در تجربه‌ای که ما داشته‌ایم، بررسی‌ها چندان تخصصی و فنی نیست و بیشتر به یک فرایند بروکراتیک شباهت دارد. به این معنا که برای ثبت محصول مراجعه می‌کنیم، مراحل اداری را پشت سر می‌گذاریم و در نهایت مجوز و هولوگرام دریافت می‌کنیم تا آن را روی محصولاتمان نصب کنیم.

او با تأکید بر اینکه در این فرایند، ارزیابی فنی و کارشناسی جدی از کیفیت و استانداردهای محصول صورت نمی‌گیرد، گفت: این‌طور نیست که الزاما محصولی به دلیل نداشتن استانداردهای لازم از سوی شورا رد شود و اجازه تولید یا عرضه آن را ندهند؛ دست‌کم ما در تجربه کاری خود با چنین سازوکاری مواجه نشده‌ایم. در واقع، بخش عمده فرایند به ثبت مشخصات محصول، عنوان بازی و طرح آن محدود می‌شود.

نوبختی با مقایسه نظارت در حوزه اسباب‌بازی و بازی فکری با برخی صنایع دیگر، اظهار کرد: زمانی که قرار است محصولی مرتبط با ظروف غذا تولید شود، دریافت مجوز از سازمان غذا و دارو و رعایت الزامات بهداشتی ضرورت دارد و نظارت نیز به‌صورت مستقیم انجام می‌شود. اگر محصولی بدون مجوز وارد بازار شود، امکان برخورد با تولیدکننده یا عرضه‌کننده وجود دارد و عرضه آن تخلف محسوب می‌شود.

او ادامه داد: در حوزه اسباب‌بازی چنین نظارت مستمر و مؤثری را تجربه نکرده‌ایم. هر از گاهی اعلام می‌شود که تولیدکنندگان باید برای محصولات خود مجوز دریافت کنند، اما من تاکنون ندیده‌ام که به فروشگاه‌های اسباب‌بازی مراجعه شود و به دلیل عرضه محصولاتی که مجوز شورا را ندارند، با فروشندگان برخورد کنند. طبیعتا وقتی چنین نظارتی در سطح عرضه وجود نداشته باشد، فشار و الزام مؤثری نیز بر تولیدکننده برای دریافت مجوز و عبور محصول از مراحل ارزیابی ایجاد نمی‌شود.

یک کار اداری زمان‌بر بدون کارشناسی جدی

او با اشاره به طولانی بودن فرایند اداری دریافت مجوز تصریح کرد: علاوه بر اینکه این فرایند از نظر کارشناسی چندان جدی نیست، مراحل اداری آن نیز برای تولیدکنندگان زمان‌بر است و گاهی مدت زیادی طول می‌کشد تا کار به نتیجه برسد. به همین دلیل، نمی‌توان گفت که در عمل با یک نظام نظارتی جدی و کارآمد مواجه هستیم.

نوبختی در عین حال تأکید کرد که تولیدکنندگان حرفه‌ای از اصل وجود نظارت و استانداردگذاری استقبال می‌کنند و افزود: ما خودمان علاقه‌مندیم که چنین سازوکاری به‌صورت جدی وجود داشته باشد؛‌ معتقدیم اگر نظارت و ارزیابی استانداردها به‌درستی اجرا شود، باید برای تولیدکنندگانی که بدون رعایت الزامات کیفی و با هر شرایطی محصول تولید می‌کنند، محدودیت‌هایی ایجاد کند.

او افزود: انتظار ما این است که تولیدکننده بداند مرجع مشخصی وجود دارد که هر محصول جدید پیش از ورود به بازار باید از نظر استانداردهای لازم در آن بررسی و تأیید شود. با این حال، من در تمام سال‌هایی که در این حوزه فعالیت کرده‌ام، چنین نظارت مؤثر و الزام‌آوری را احساس نکرده‌ام.

چالش‌هایی در سایه نبود حمایت کافی

نوبختی در ادامه با اشاره به مشکلات دیگر فعالان حوزه تولید، اظهار کرد: بسیاری از چالش‌هایی که تولیدکنندگان اسباب‌بازی و بازی فکری با آن مواجه هستند، مختص این صنعت نیست و در سایر بخش‌های تولیدی کشور نیز وجود دارد. مسائلی مانند بیمه، مالیات، مشکلاتی که در روند فعالیت واحدهای تولیدی ایجاد می‌شود، از جمله مشکلات مشترک صنایع مختلف است؛ با این حال، صنعت اسباب‌بازی به دلیل ماهیت و ویژگی‌های خاص خود، با چالش‌های متفاوتی نیز روبه‌روست.

او با بیان اینکه تنوع محصول یکی از الزامات اساسی رقابت در صنعت تولیدات سرگرمی‌محور است، افزود: تولیدکننده ایرانی برای اینکه بتواند با رقبای خارجی، به‌ویژه تولیدکنندگان چینی، رقابت کند، ناچار است تنوع بالایی در محصولات خود داشته باشد؛ بنابراین در حوزه واردات و صادرات به حمایت‌هایی نیاز داریم تا بتوانیم در برابر چنین رقبایی توان رقابت داشته باشیم.

او با اشاره به سیاست‌های حمایتی برخی کشورها از تولیدکنندگان داخلی گفت: برای نمونه، در ترکیه تعرفه واردات اسباب‌بازی خارجی، تا جایی که اطلاع دارم، حدود ۱۰۰ درصد است. چنین سیاست‌هایی می‌تواند به حمایت از تولید داخلی کمک کند و شرایط رقابت را برای تولیدکنندگان آن کشور تغییر دهد.

نمی‌توانیم هر روز قیمت را تغییر دهیم

او همچنین نبود ثبات در تأمین انرژی و مواد اولیه را از دیگر مشکلات واحدهای تولیدی دانست و اظهار کرد: قطعی برق، مشکلات تأمین انرژی و نبود ثبات اقتصادی از جمله مسائلی است که تقریبا همه صنایع با آن مواجه هستند. ما در تأمین مواد اولیه، چه مواد شیمیایی و چه کاغذ، با این مشکل روبه‌رو نیستیم که اساسا امکان تهیه آن‌ها وجود نداشته باشد، اما مسئله اصلی نوسان مداوم قیمت‌هاست.

او با اشاره به تأثیر این نوسانات بر روند قیمت‌گذاری محصولات اسباب‌بازی افزود: باوجود نوسانات اما نمی‌توانیم مانند بسیاری از حوزه‌ها هر هفته فهرست قیمت جدیدی به مشتریان ارائه کنیم. برای مثال، نمی‌توانیم به بازار اعلام کنیم که قیمت محصولات این هفته یک عدد و هفته آینده عدد دیگری است؛ چراکه این وضعیت حتی برای فروشندگان و مغازه‌دارانی که از ما خرید می‌کنند نیز سردرگمی ایجاد می‌کند. فروشنده‌ای که هفته گذشته محصولی را با قیمت مشخص خریداری کرده، با تغییر دوباره قیمت در هفته بعد نمی‌داند چگونه باید کالای خود را عرضه کند. در واقع مسئله ما صرفا دسترسی به مواد اولیه نیست، بلکه بی‌ثباتی قیمت آن‌هاست که برنامه‌ریزی تولید و فروش را دشوار می‌کند.

اکثر بازی‌های فکری را کپی‌ می‌کنیم

این تولیدکننده با اشاره به چالش‌های فرهنگی و ساختاری صنعت اسباب‌بازی و بازی فکری، موضوع کپی‌رایت و نبود سازوکار مشخص برای ثبت و شناسایی بازی‌های تولیدشده را از مسائل قابل توجه این حوزه دانست و گفت: یکی از اقداماتی که شورای نظارت بر اسباب‌بازی می‌تواند انجام دهد، ایجاد سازوکاری برای ساماندهی وضعیت بازی‌های تولیدی و جلوگیری از تکرار و کپی‌برداری‌ها است. ما در کشورمان قانون کپی‌رایت به معنای متعارف و مؤثر آن را نداریم و در حوزه بازی‌های فکری نیز اگرچه تعدادی از محصولات حاصل طراحی داخلی و ایده‌پردازی طراحان ایرانی هستند، بخش قابل توجهی از بازی‌های موجود در بازار با الگوبرداری از نمونه‌های خارجی تولید می‌شوند.

او ادامه داد: در چنین شرایطی ممکن است یک بازی به‌صورت هم‌زمان از سوی چند تولیدکننده در بازار عرضه شود، بدون اینکه سازوکار مشخصی برای اطلاع‌رسانی درباره وضعیت آن وجود داشته باشد. دست‌کم شورای نظارت بر اسباب‌بازی می‌تواند فهرستی از بازی‌های در حال تولید یا ثبت‌شده در اختیار فعالان این حوزه قرار دهد تا تولیدکننده پیش از ورود به فرایند تولید بداند که محصول مشابهی از سوی مجموعه‌های دیگر در حال تولید است. این کار می‌تواند از موازی‌کاری و تکرار غیرضروری محصولات جلوگیری کند.

نوبختی با تأکید بر اینکه اسباب‌بازی و بازی فکری را نباید صرفا کالایی برای سرگرمی و گذران اوقات فراغت دانست، اظهار کرد: اسباب‌بازی در زمره کالاهای فرهنگی قرار می‌گیرد و علاوه بر سرگرمی، می‌تواند در رشد ذهنی، تقویت توانایی‌ها و پرورش مهارت‌های افراد نقش داشته باشد. این موضوع به‌ویژه در بازی‌های فکری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه افراد در جریان انجام این بازی‌ها مهارت‌هایی مانند حل مسئله را تمرین می‌کنند. بنابراین، این حوزه ظرفیت قابل توجهی برای سرمایه‌گذاری فرهنگی دارد و می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، از این ظرفیت استفاده کرد.

قدرت مردم برای خرید بازی فکری کم شده است

او در ادامه درباره وضعیت استقبال خانواده‌ها از بازی‌های فکری و تأثیر شرایط اقتصادی بر میزان خرید این محصولات، اظهار کرد: طی چند سال گذشته، بازی‌های فکری به‌خوبی در میان خانواده‌ها جا افتاده بودند و جایگاه مناسبی در دورهمی‌ها و جمع‌های خانوادگی پیدا کرده بودند. این بازی‌ها به دلیل جذابیتی که دارند، همچنان مورد استقبال قرار می‌گیرند، اما افزایش قیمت‌ها در ماه‌های اخیر بر قدرت خرید مردم تأثیر گذاشته است.

او با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید و قیمت تمام‌شده بازی‌های فکری گفت: در شرایط فعلی، حتی قیمت یک بازی فکری ساده نیز از حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان شروع می‌شود. با توجه به قیمت کاغذ و سایر هزینه‌های تولید، طبیعی است که قدرت خرید بخشی از خانواده‌ها برای تهیه این محصولات کاهش پیدا کند. این مسئله به‌طور مستقیم بر فعالیت همه تولیدکنندگان این حوزه اثر گذاشته است.

حتی یک اتحادیه مشخص نداریم

نوبختی همچنین نبود تشکل صنفی مستقل و مشخص برای تولیدکنندگان اسباب‌بازی را از دیگر خلأهای ساختاری این صنعت دانست و اظهار کرد: با وجود اینکه اسباب‌بازی یک صنعت بزرگ و دارای ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی قابل توجه است، هنوز اتحادیه مستقلی برای فعالان این حوزه نداریم. در حال حاضر اتحادیه نوشت‌افزار و لوازم‌التحریر فعالیت می‌کند، اما تولیدکنندگان اسباب‌بازی اتحادیه مشخصی ندارند و فعالیت آن‌ها به نوعی ذیل اتحادیه خرازی قرار می‌گیرد.

او با اشاره به فعالیت انجمن اسباب‌بازی افزود: اگرچه انجمنی برای فعالان این حوزه وجود دارد، اما این انجمن از قدرت اجرایی و اختیارات لازم برای پیگیری مسائل صنفی برخوردار نیست. در نتیجه، تولیدکنندگان در بسیاری از امور نمی‌توانند از ظرفیت یک تشکل تخصصی و مستقل استفاده کنند.

او با بیان اینکه نبود اتحادیه مستقل حتی در تأمین مواد اولیه نیز برای تولیدکنندگان مشکل‌ساز شده است، گفت: برای مثال، تولیدکننده اسباب‌بازی که قصد دارد مواد اولیه مورد نیاز خود را از بورس تهیه کند، نمی‌تواند از طریق اتحادیه‌ای تخصصی در حوزه اسباب‌بازی اقدام کند؛ چراکه اساسا چنین اتحادیه‌ای وجود ندارد. ما نیز به دلیل اینکه بخشی از فعالیت مجموعه‌مان در زمینه تولید قطعات پلیمری و پلاستیکی تعریف می‌شود، برای تأمین مواد اولیه از مسیرهای مرتبط با همان حوزه اقدام می‌کنیم.

نوبختی تأکید کرد: به نظر من، تشکیل اتحادیه مستقل اسباب‌بازی موضوع کم‌اهمیتی نیست و جای خالی آن در ساختار این صنعت کاملا احساس می‌شود. وجود چنین تشکلی می‌تواند امکان پیگیری منسجم‌تر مطالبات تولیدکنندگان و مسائل مرتبط با تأمین مواد اولیه و سایر مشکلات صنفی را فراهم کند.