به گزارش افرنگ خبر /

در حالی که فعالان موسیقی از نبود بازگشت سرمایه و رکود بازار گلایه دارند، یک ناشر موسیقی، ریشه بخشی از این مشکلات را در رعایت نشدن حقوق مؤلف می‌داند و معتقد است حتی صداوسیما به عنوان بزرگ‌ترین ناقض کپی‌رایت، آثار را بدون مجوز صاحبانشان پخش می‌کند.

 یک ناشر موسیقی به بررسی وضعیت نشر، تولید موسیقی و فعالیت هنرمندان و فعالان موسیقی پرداخت که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید.

ـ در شرایط بحران به نظر می‌رسد حوزه فرهنگ، به‌ویژه موسیقی، از نخستین بخش‌هایی است که آسیب می‌بیند. شما اتفاقات چند ماه اخیر را در حوزه موسیقی چگونه ارزیابی می‌کنید و به نظرتان چه شرایطی برای این بخش به وجود آمد؟ 

به طور کلی در جامعه ما، هر زمان شرایط بحرانی پیش می‌آید، از نخستین حوزه‌هایی که فعالیتش متوقف می‌شود موسیقی است. معمولاً چه از سوی نهادهای مسئول و چه به دلیل فضای حاکم بر جامعه، اولین تصمیم این است که فعالیت‌های موسیقی تعطیل شود.

در اتفاقات چند ماه اخیر هم همین وضعیت را شاهد بودیم. هم برگزاری کنسرت‌ها و هم بسیاری از فعالیت‌های دیگر موسیقی عملاً متوقف شد. از سوی دیگر، اگر هم کسی در آن شرایط قصد برگزاری کنسرت داشت، با واکنش منفی بخشی از مردم مواجه می‌شد که می‌گفتند «در چنین شرایطی چرا باید کنسرت برگزار شود؟»

معمولاً به این نکته توجه نمی‌شود که موسیقی شغل ماست و بسیاری از فعالان این حوزه هیچ منبع درآمد دیگری ندارند. یک نوازنده تنها از راه اجرای کنسرت و برنامه‌های موسیقی امرار معاش می‌کند و وقتی این اجراها لغو می‌شود، عملاً درآمدش هم قطع می‌شود.

با این حال، این موضوع کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و صرفاً برگزاری کنسرت مورد انتقاد قرار می‌گیرد، بدون اینکه کسی بپرسد هنرمند در این مدت باید چگونه زندگی و هزینه‌هایش را تأمین کند، به همین دلیل در این شرایط، هم شرکت‌های موسیقی و هم نوازندگان آسیب بسیار جدی و بزرگی متحمل شدند.

ـ با توجه به شرایطی که چند ماه اخیر پشت سر گذاشتیم، به عنوان یک ناشر موسیقی چه تغییر رفتاری در مخاطبان مشاهده کردید؟ 

برای مدتی عملاً امکان فعالیت وجود نداشت که بتوانیم واکنش یا تغییر رفتار مخاطبان را ارزیابی کنیم. شرایط به گونه‌ای بود که نه امکان انتشار آثار فراهم بود و نه بستر مناسبی برای ارتباط با مخاطب وجود داشت.

رسانه اصلی ما برای رساندن موسیقی به مخاطب، اینترنت و فضای مجازی است، اما در آن دوره این مسیر هم عملاً از دسترس خارج شده بود. بنابراین نه امکان انتشار مؤثر آثار وجود داشت و نه می‌شد بازخورد مخاطبان را سنجید یا درباره تغییر رفتار آنها قضاوتی داشت.

ـ الان زمان مناسبی برای انتشار آثار موسیقی است یا هنوز بسیاری ترجیح می‌دهند صبر کنند؟ 

در حال حاضر شرایط به گونه‌ای است که بسیاری از فعالان موسیقی دست نگه داشته‌اند. از یک سو، هم‌زمانی با ماه محرم باعث شده عده‌ای معتقد باشند فعلاً زمان مناسبی برای انتشار آثار نیست. از سوی دیگر، برخی ترجیح داده‌اند تا روشن‌تر شدن شرایط، فعالیت‌های خود را متوقف کنند و ببینند فضا به چه سمتی می‌رود و اساساً در چه شرایطی باید کار تولید و منتشر کنند.

در مجموع، همه این عوامل بر فعالیت‌های موسیقی سایه انداخته است، به‌ویژه حوزه کاری ما که ارتباط مستقیمی با مردم و مخاطبان دارد.

ـ در تجربه‌های جهانی، بعد از جنگ‌ها و بحران‌ها، هنر به‌ویژه موسیقی گاهی به ابزاری برای بازسازی روحی جامعه تبدیل شده است. به نظر شما این ظرفیت در موسیقی ایران هم وجود دارد؟ 

واقعیت این است که شرایط موسیقی در ایران را نمی‌توان با استانداردها و تجربه‌های جهانی مقایسه کرد، چون تفاوت‌های زیادی وجود دارد. در بسیاری از کشورها، شرکت‌های موسیقی و فعالان این حوزه می‌توانند متناسب با نیاز جامعه و بر اساس نگاه حرفه‌ای خود آثارشان را تولید و منتشر کنند، اما در ایران تصمیم‌گیری تنها در اختیار شرکت‌های موسیقی نیست و نهادهای مختلفی در این روند دخالت دارند و اظهارنظر می‌کنند.

بسیاری از این مداخلات هم لزوماً تخصصی نیست و همین موضوع روند فعالیت موسیقی را با محدودیت‌های زیادی مواجه می‌کند. در نتیجه نمی‌توان تجربه کشورهای دیگر را به سادگی با شرایط ایران مقایسه کرد یا انتظار داشت موسیقی در ایران همان نقشی را ایفا کند که در برخی کشورهای دیگر پس از بحران‌ها و جنگ‌ها داشته است. شرایط موسیقی در ایران با فضای بین‌المللی فاصله قابل توجهی دارد.

ـ هزینه تولید یک قطعه موسیقی، مثلاً در ژانر موسیقی ایرانی، نسبت به دو سال پیش چقدر تغییر کرده است؟ 

هزینه‌های تولید به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده است، به‌گونه‌ای که می‌توان گفت نسبت به دو سال پیش حدود ۳۰۰ درصد افزایش داشته و حتی در برخی موارد بیشتر از این هم شده است.

به این دلیل که بخش زیادی از هزینه‌های تولید، از جمله تجهیزات استودیو، دستمزد نوازندگان و بسیاری از ملزومات، به نرخ ارز وابسته است. اما از سوی دیگر، درآمد فعالان موسیقی همچنان به ریال است. به همین دلیل، هزینه‌های تولید به شدت بالا رفته، درحالی که درآمدها متناسب با آن افزایش پیدا نکرده و همچنان ریالی است. این موضوع فشار زیادی را به فعالان حوزه موسیقی وارد کرده است.

ـ با این وضعیت، اگر یک هنرمند بخواهد اثر جدیدی منتشر کند، اگرچه بازگشت مالی قابل توجهی هم ندارد، تولید یک اثر جدید چه توجیه اقتصادی می‌تواند داشته باشد؟ 

این موضوع برای همه هنرمندان یکسان نیست. هر هنرمند با توجه به نگاه، شرایط و شیوه کاری خودش تصمیم می‌گیرد. هزینه تولید هر اثر هم متفاوت است. اینکه با چه شاعر، آهنگساز یا نوازنده‌ای همکاری شود و پروژه در چه ابعادی شکل بگیرد، روی هزینه‌ها تأثیر مستقیم دارد و نمی‌توان برای همه آثار یک نسخه واحد پیچید.

اما در شرایط فعلی واقعیت این است که توجیه اقتصادی مشخصی برای تولید یک قطعه جدید وجود ندارد. وقتی کنسرتی برگزار نمی‌شود و درآمد پایداری هم در کار نیست، مشخص نیست هزینه‌ای که برای تولید یک اثر صرف می‌شود از چه مسیری قرار است جبران شود. فعلاً چنین چشم‌انداز روشنی وجود ندارد و باید دید شرایط در آینده به چه سمتی خواهد رفت.

ـ می‌توان گفت که در شرایط فعلی، انتشار اثر جدید برای بسیاری از هنرمندان بیشتر جنبه حفظ برند شخصی و معرفی خودشان را دارد تا کسب درآمد؟ 

بله، تا حد زیادی همین‌طور است. بسیاری از هنرمندان برای اینکه حضورشان در ذهن مخاطب حفظ شود و فراموش نشوند، هر از گاهی قطعه‌ای منتشر می‌کنند، حتی اگر بازگشت مالی قابل توجهی نداشته باشد.

اما شرایط برای هنرمندانی که می‌خواهند وارد این عرصه شوند، بسیار دشوارتر است. با توجه به هزینه‌های بالای تولید، شروع فعالیت برای یک هنرمند تازه‌کار کار ساده‌ای نیست. از طرف دیگر، شرکت‌های موسیقی هم در شرایط فعلی با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و معمولاً به سختی حاضر می‌شوند روی یک هنرمند جدید سرمایه‌گذاری و برای تولید آثار او هزینه کنند.

ـ پلتفرم‌های داخلی و خارجی در سال‌های اخیر تا چه اندازه توانسته‌اند به بازگشت مالی آثار منتشرشده کمک کنند؟ 

در مورد پلتفرم‌های داخلی، واقعیت این است که مسئله اصلی رعایت نشدن کپی‌رایت است. بسیاری از آثاری که برای تولیدشان هزینه‌های زیادی صرف شده است، به راحتی بدون اجازه صاحبان اثر منتشر یا استفاده می‌شوند و عملاً هم هیچ مرجع مؤثری برای جلوگیری از این اتفاق وجود ندارد. به همین دلیل، نمی‌توان انتظار داشت این پلتفرم‌ها نقش جدی در بازگشت سرمایه آثار داشته باشند.

در مورد پلتفرم‌های خارجی، مانند یوتیوب و برخی سرویس‌های دیگر، امکان کسب درآمد وجود دارد، اما میزان آن به استقبال مخاطبان از اثر بستگی دارد. با این حال، مشکل اصلی رعایت نشدن قانون کپی‌رایت در داخل کشور است.

امروز آثار موسیقی از صداوسیما گرفته تا کافه‌ها، پاساژها و حتی پلتفرم‌هایی که از موسیقی برای تبلیغات خود استفاده می‌کنند، بدون دریافت مجوز از صاحب اثر پخش می‌شوند. متأسفانه هیچ نهاد رسمی هم به شکل مؤثر جلوی این استفاده‌های بدون مجوز را نمی‌گیرد و همین مسئله یکی از مهم‌ترین موانع بازگشت مالی آثار موسیقی است.

ـ در این شرایط بیشترین فشار متوجه کدام گروه از فعالان موسیقی بوده است؟ آیا می‌توان گفت هنرمندان مستقل آسیب بیشتری دیده‌اند؟ 

تفاوتی بین هنرمندان مستقل و افرادی که با شرکت‌های موسیقی همکاری می‌کنند وجود ندارد، همه آنها به نوعی آسیب دیده‌اند، چون در این شرایط امکان فعالیت و کار برای هیچ‌کدام فراهم نبوده است.

البته افرادی که در پروژه‌های دولتی یا برای صداوسیما فعالیت می‌کنند، شرایط متفاوتی دارند و می‌توان گفت شرایط آنها تا حدی متفاوت است. اما هنرمندانی که به صورت مستقل یا از طریق شرکت‌های موسیقی کار می‌کنند، همگی تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته‌اند.

البته میزان آسیب برای همه یکسان نیست و به جایگاه هر هنرمند بستگی دارد. طبیعی است هنرمندی که مخاطبان بیشتری دارد به دلیل گستردگی فعالیت‌ها و هزینه‌هایش، آسیب بیشتری هم متحمل می‌شود. در مقابل، هنرمندانی که مخاطبان محدودتری دارند، ممکن است از نظر مالی آسیب کمتری ببینند، اما در مجموع کلیه فعالان این بخش با مشکلات جدی مواجه شده‌اند.

ـ پیش‌بینی شما از وضعیت بازار موسیقی در ماه‌های آینده چیست؟ ممکن است همچنان شاهد کاهش تولید آثار باشیم؟ 

با توجه به شرایط فعلی و صحبت‌هایی که با همکارانم دارم، هنوز بسیاری از فعالان موسیقی هیچ برنامه مشخصی برای تولید آثار یا فعالیت در ماه‌های آینده ندارند.

تا زمانی که کشور به ثبات نسبی نرسد، نمی‌توان انتظار داشت روند تولید آثار موسیقی به وضعیت عادی بازگردد. در چنین شرایطی، طبیعی است که بسیاری از هنرمندان و شرکت‌های موسیقی از آغاز پروژه‌های جدید خودداری کنند و در نتیجه، احتمال کاهش تولید آثار در ماه‌های آینده وجود دارد.

ـ در شرایط فعلی، کدام گونه‌ها یا ژانرهای موسیقی شانس بیشتری برای ارتباط با مخاطب و حفظ حیات اقتصادی خود دارند؟ 

هر ژانر موسیقی مخاطبان خاص خود را دارد و نمی‌توان گفت در شرایط فعلی یک سبک مشخص نسبت به بقیه برتری دارد. با این حال، در وضعیتی که امروز کشور با آن روبه‌روست، به طور کلی بازار موسیقی با رکود مواجه شده و نمی‌توان گفت ژانر خاصی شرایط مطلوبی دارد.

البته موسیقی‌های سفارشی، مانند آثاری که برای صداوسیما یا برخی نهادها تولید می‌شوند، شرایط متفاوتی دارند و از این نظر وضعیت آنها با بازار آزاد موسیقی قابل مقایسه نیست.

اما هنرمندانی که در حوزه موسیقی پاپ، سنتی یا دیگر ژانرها فعالیت می‌کنند و بخش عمده درآمدشان از برگزاری کنسرت و اجرای زنده تأمین می‌شود، طبیعتاً آسیب بیشتری دیده‌اند.

در نهایت، همه چیز به ثبات شرایط کشور بستگی دارد. تا زمانی که این ثبات ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار رونق بازار موسیقی را داشت. امیدوارم هرچه زودتر شرایط به آرامش برسد تا تولید آثار موسیقی و برگزاری کنسرت‌ها دوباره از سر گرفته شود و این حوزه به مسیر عادی خود بازگردد.

انتهای پیام