قوانین فوتبال از بسیاری جهات کاملاً دقیق و صریح هستند؛ با این حال هر سال نکات خاصی آشکار میشود که نیاز به بازنگری و اصلاح دارند. برای نمونه، در مارس 2025، گل پنالتی جولیان آلوارز در لیگ قهرمانان اروپا به دلیل لمس دوگانه توپ مردود اعلام شد اما در تابستان همان سال، این قانون تغییر کرد و اکنون در چنین شرایطی مهاجم مجاز است توپ را دوباره در اختیار بگیرد. این تنها یک مثال است؛ دستورالعملهای مربوط به برخورد توپ با دست آنقدر دستخوش تغییر شدهاند که گاه حتی برای کارشناسان نیز گیجکننده هستند.
اکنون چه تغییراتی در راه است؟ این موضوع در جلسات IFAB در ماههای ژانویه و فوریه بررسی میشود. این نهاد شامل چهار اتحادیه فوتبال بریتانیا، اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی هر یک با یک رأی و همچنین فیفا با چهار رأی است. برای تصویب هر تصمیم، اکثریت سهچهارم آرای لازم است.
احتمالاً اخیراً زیاد درباره «آفساید ونگر» شنیدهاید. این ایده که به آرسن ونگر نسبت داده میشود، بیش از 6 سال است مطرح است اما هنوز با اجرای کامل در سطح حرفهای فاصله دارد. در نشست IFAB در 28 فوریه در کاردیف قرار است درباره اجازه آزمایش این طرح در لیگ برتر کانادا از ماه آوریل تصمیمگیری شود. با این حال، مسیر اجرای آن همچنان با اگرهای فراوانی همراه است.
اگر این طرح در کانادا اجرا شود و نتایج قانعکنندهای به همراه داشته باشد، «آفساید ونگر» زودتر از فصل 2027 وارد فوتبال اروپا نخواهد شد؛ آن هم در شرایطی که هنوز هیچ قطعیتی وجود ندارد. این فناوری پیشتر در ردههای جوانان آزمایش شده است. افزون بر این، باید توجه داشت که لیگ برتر کانادا از VAR استفاده نمیکند؛ بنابرین حتی در صورت موفقیت آزمایشها، ادغام این قانون با فناوریهای موجود به زمان بیشتری نیاز خواهد داشت.
در کنار این موارد، قوانینی وجود دارند که ممکن است همین تابستان تغییر کنند. یکی از مهمترین مسائل، اتلاف عمدی زمان در جریان بازی است. پیشتر نیز به این موضوع اشاره شده که مربیان به شیوههایی دست یافتهاند که عملاً نوعی «تایماوت» غیر رسمی ایجاد میکند؛ چیزی که زمانی در فوتبال غیرممکن به نظر میرسید. مقابله با این پدیده دشوار است اما سه ابتکار برای کاهش وقفهها مطرح شده است:
1. تعیین محدودیت زمانی برای پرتابهای اوت و ضربات دروازه؛ مشابه قانون فعلی که به دروازهبان اجازه میدهد حداکثر هشت ثانیه توپ را در اختیار داشته باشد. این قانون از فصل 2025 در لیگ برتر انگلیس اجرا شده است. برای مثال، مارتین دوبراوکا یکی از نخستین دروازهبانانی بود که به دلیل نگه داشتن بیش از حد توپ، تیمش با یک ضربه کرنر جریمه شد. این نوآوری موفق ارزیابی شده و ممکن است به سایر موقعیتهای بازی نیز تعمیم یابد.
در همین راستا، دیوید الری، مدیر فنی IFAB تأکید میکند؛ یک عامل بازدارنده قوی میتواند رفتار بازیکنان را تغییر دهد. هدف ما افزایش سرعت بازی است؛ زیرا افزودن وقت تلفشده، مشکل اصلی یعنی کاهش ریتم بازی را حل نمیکند.
2. اعمال محدودیت زمانی برای تعویضها؛ به این صورت که بازیکن تنها 10 ثانیه فرصت دارد زمین را ترک کند. در صورت تخلف، تیم ممکن است برای مدت مشخصی با یک بازیکن کمتر به بازی ادامه دهد. برای مثال، یک دقیقه 10 نفره شود.
3. محدودیت برای بازگشت بازیکنان مصدوم؛ بهگونهای که بازیکنی که تحت درمان قرار میگیرد، نتواند بلافاصله به زمین بازگردد. در لیگ برتر انگلیس، بازیکن باید حداقل 30 ثانیه بیرون بماند، در حالی که در لیگ MLS این زمان به دو دقیقه میرسد. هنوز مشخص نیست در جام جهانی 2026 چه مقرراتی اعمال خواهد شد.
موضوع اختیارات VAR نیز همچنان محل بحث است. نشانههایی وجود دارد که این اختیارات ممکن است هم افزایش یابد و هم محدود شود. برای مثال، انتظار میرود در جام جهانی 2026 تمامی ضربات کرنر توسط VAR بررسی شوند. این موضوع نگرانیهایی درباره اتلاف زمان ایجاد کرده است، زیرا با هدف حفظ سرعت بازی در تضاد به نظر میرسد. با این حال، فیفا معتقد است فناوری «چیپ داخل توپ» امکان بررسی سریع این صحنهها را فراهم میکند و در اغلب موارد، تأخیر محسوسی ایجاد نخواهد شد. در مقابل، بسیاری از لیگهای داخلی با افزودن چنین بندی به پروتکل VAR مخالف هستند.
در مورد اخراجها، به ویژه کارت زرد دوم توافق بیشتری درباره مداخله VAR وجود دارد. نکته مهم این است که VAR تنها زمانی میتواند دخالت کند که داور کارت زرد دوم را نشان داده باشد؛ اگر داور چنین تصمیمی نگیرد، حتی در صورت واضح بودن خطا، VAR حق مداخله ندارد. پس از اخراج بحثبرانگیز پیر کالولو در دیدار اینتر و یوونتوس، ضرورت بازنگری در این موضوع بیش از پیش احساس میشود.
اجرای چنین تغییراتی در بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان چندان عجیب نیست؛ همانگونه که در جام جهانی 2022 نیز شاهد افزایش چشمگیر وقتهای تلف شده بودیم. با این حال، تمامی این اصلاحات باید به تصویب IFAB برسند. در خصوص VAR، دیدگاه روبرتو روزتی، رئیس کمیته داوران یوفا، قابل توجه است. او معتقد است: ما نمیتوانیم مسیر مداخلات میکروسکوپی VAR را دنبال کنیم. فوتبال را همانگونه که هست دوست داریم. نکته کلیدی این است که نباید شروع مجدد بازی به تأخیر بیفتد. هر تغییری که به افزایش سرعت بازی کمک کند، برای ما مطلوب است؛ زیرا فوتبال درباره شدت و احساسات است، نه تأخیر.
روزتی همچنین با گسترش اختیارات VAR و اجرای «آفساید ونگر» مخالف است و از داوران خواسته در برخورد با سد کردن دروازهبانان به ویژه در ضربات کرنر دقت بیشتری داشته باشند. او بر ضرورت یکنواختی قوانین در سراسر لیگها نیز تأکید میکند.
